Chiều cao và các yếu tố quyết định chiều cao

 Đăng lúc: 16-11-2015 10:05:51

Chiều cao là một đặc tính được quan tâm rất nhiều ở con người, cùng với màu da, màu tóc,… 

 

Chiều cao là một đặc tính được quan tâm rất nhiều ở con người, cùng với màu da, màu tóc,… Chiều cao lý tưởng giúp con người tự tin hơn. Không như các đặc tính về cân nặng, màu da, màu tóc, vốn có thể thay đổi, điều chỉnh hoặc can thiệp bằng dinh dưỡng, hóa chất hay các phương pháp phẫu thuật thẩm mỹ, chiều cao – một khi đã qua tuổi trưởng thành – không thể can thiệp được. Chính vì vậy, con người ở thời nào cũng có xu hướng tìm hiểu những yếu tố tác động đến chiều cao và luôn áp dụng mọi biện pháp có thể để  tăng chiều cao cho mình.

 
Như chúng ta đã biết, chiều cao của con người hầu như được cố định sau khi qua tuổi trưởng thành. Nghĩa là sự phát triển chiều cao chỉ diễn ra trước tuổi trưởng thành. Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về những giai đoạn phát triển của chiều cao và những yếu tố quyết định cũng như có ảnh hưởng đến chiều cao trưởng thành này.


 

Chiều cao và các yếu tố quyết định chiều cao
Chiều cao và các yếu tố quyết định chiều cao

 

 

 
1. Yếu tố di truyền
 
Nếu chúng ta tìm kiếm trên internet, kết quả thường thấy về những yếu tố ảnh hưởng đến chiều cao là như dưới đây:
 
“Các yếu tố ảnh hưởng đến chiều cao của trẻ là di truyền, dinh dưỡng và một số yếu tố khác. Trong đó, dinh dưỡng (31%-32%); di truyền (23%); rèn luyện thể lực (20%); môi trường sống, ánh nắng, tâm lý, bệnh tật, giấc ngủ,… (25%-26%)”
 
Tuy nhiên, khẳng định như trên đây là không thuyết phục bởi nếu xét trong thực tế thì khó có thể nói di truyền chỉ tác động chiếm 23%. Cách nói này chỉ nhằm quảng bá cho các sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ, tạo tâm lý muốn cao phải dùng sản phẩm này hoặc sản phẩm kia. Cách nói này coi nhẹ yếu tố di truyền mà lại nhấn mạnh vai trò của dinh dưỡng, sinh hoạt đối với chiều cao. Theo tỷ lệ được nêu trên đây, chiều cao của đứa con gần như không bị ảnh hưởng bởi chiều cao của bố mẹ, do chế độ ăn uống, luyện tập, lối sống có thể áp đảo đặc tính được di truyền. Quan sát trên thực tế sẽ thấy điều này không thể xảy ra.
 
Thực tế, chiều cao được quy định bởi di truyền là chính, khoảng 80% những khác biệt về chiều cao giữa các cá nhân người châu Âu, và 65% giữa những cá nhân người châu Á.

Thực tế, chiều cao được quy định bởi di truyền là chính. “Rất nhiều nghiên cứu trong quá khứ cho thấy di truyền là yếu tố rất quan trọng.  Một trong những chứng cứ thuyết phục nhất về ảnh hưởng của di truyền là nghiên cứu các cặp sinh đôi…. Tất cả các nghiên cứu đều cho thấy… có thể ước tính rằng yếu tố di truyền giải thích khoảng 80% những khác biệt về chiều cao giữa các cá nhân người châu Âu, và 65% giữa những cá nhân người châu Á.”
 
Tuy nhiên, có một số điểm cần lưu ý về sự di truyền chiều cao như sau:
 
Tính trạng chiều cao là trường hợp di truyền đa yếu tố, nghĩa là chiều cao do nhiều gen cùng tác động và chi phối. Tổng hợp sự tác động của các gen đó mới quyết định tính trạng chiều cao.

Các gen riêng rẽ này cũng phân ly và tổ hợp theo kiểu Mendel trong quá trình di truyền. Do đó, không thể nói: bố mẹ cùng cao thì con cũng phải cao. Bởi vì rất có thể bố mẹ là trường hợp gen tính trạng trội (cao) lấn át tính trạng lặn (thấp) nhưng đến đứa con thì lại hình thành tổ hợp 2 gen lặn nên con sẽ thấp. Trong trường hợp này, chúng ta phải quan sát 2 gia đình bên bố và bên mẹ. Nếu mọi người trong gia đình người mẹ đều cao và mọi người trong gia đình người bố đều cao thì có thể khẳng định đứa con cũng sẽ thừa hưởng gen trội (cao) này.
 
2. Những yếu tố ngoài di truyền
 
“Yếu tố di truyền giải thích khoảng 80% những khác biệt về chiều cao giữa các cá nhân người châu Âu, và 65% giữa những cá nhân người châu Á”, vậy thì những con số % còn lại ảnh hưởng đến chiều cao của con người được gọi là những yếu tố ngoài di truyền.
 
Giả sử, khi tính toán chiều cao đứa con dựa trên chiều cao của bố và mẹ (xét thuần túy về di truyền), chiều cao thu được là 175cm. Khi đó những yếu tố ngoài di truyền có thể quyết định chiều cao thực tế là 175cm +/- 8cm (đây chỉ là giá trị giả định để phân tích tiếp theo). Lưu ý rằng những yếu tố này chỉ ảnh hưởng trong thời gian phát triển chiều cao (nam dưới 25 tuổi, nữ dưới 20 tuổi). Sau tuổi này, chiều cao đã đạt giá trị cố định.
 
Những yếu tố ngoài di truyền này – khi ở điều kiện thuận lợi – có hai tác dụng:  Cho phép cơ thể cao hết chiều cao tối đa được quy định bởi gen di truyền, đồng thời  tăng thêm một khoảng chiều cao nhất định.

Tất nhiên, ngược lại với trường hợp trên, khi ở điều kiện không thuận lợi, những yếu tố ngoài di truyền này: Khiến cơ thể không cao hết chiều cao tối đa được quy định bởi gen di truyền, đồng thời  làm giảm đi một khoảng chiều cao nhất định

Như vậy, những yếu tố ngoài môi trường có tác động “kép” lên giá trị chiều cao thực tế của con người. Chiều cao của con người có liên quan chặt chẽ với gen di truyền nhưng không thể tách rời điều kiện cụ thể của những yếu tố ngoài di truyền. Vậy, những yếu tố ngoài di truyền gồm những yếu tố nào và tại sao chúng lại có tác động đến chiều cao? Hãy cùng theo dõi phần dưới đây.
 
Chiều cao của con người có liên quan chặt chẽ với gen di truyền nhưng không thể tách rời điều kiện cụ thể của những yếu tố ngoài di truyền.

Chiều cao của con người có liên quan chặt chẽ với gen di truyền nhưng không thể tách rời điều kiện cụ thể của những yếu tố ngoài di truyền
 
3. Tác động của từng yếu tố lên chiều cao thực tế

Để tính toán được chiều cao thực tế, ngoài giá trị chiều cao quy định bởi di truyền, chúng ta phải tính tới những yếu tố ngoài di truyền tác động đến chiều cao như dưới đây. Lưu ý rằng những yếu tố này chỉ ảnh hưởng trong thời gian phát triển chiều cao (nam dưới 25 tuổi, nữ dưới 20 tuổi). Sau tuổi này, chiều cao đã đạt giá trị cố định.
 
Dinh dưỡng: dinh dưỡng là yếu tố đảm bảo cho sự tăng trưởng đúng mức của cơ và xương. Dù theo di truyền, chúng ta có chiều cao rất tốt nhưng khi dinh dưỡng không đảm bảo, cơ thể không có “nguyên vật liệu” để hình thành cơ và xương thì cơ thể cũng không thể cao lên được. Nên chú ý rằng dinh dưỡng để phát triển chiều cao không giống với dinh dưỡng để phát triển cân nặng. Những loại thức ăn chứa nhiều tinh bột, chất béo thì chỉ sinh ra năng lượng, tăng cân nặng. Chỉ những thức ăn chứa nhiều protein, canxi, vitamin, kẽm thì mới giúp tạo cơ và xương, tăng chiều cao.

Cân nặng hợp lý: đừng nghĩ rằng “béo là khỏe” và sẽ tốt cho chiều cao. Khi quá thừa cân, cơ thể tự chuyển sang chế độ “giảm dung nạp” để giảm cân, do đó, sự trao đổi chất giảm đi, dẫn đến sự tăng trưởng chiều cao cũng giảm đi. Ngược lại, khi thiếu cân, cơ thể tự chuyển sang chế độ “khẩn cấp”, hi sinh sự phát triển chiều cao để giữ cho cơ thể ổn định, do vậy không tăng trưởng chiều cao nữa. Tóm lại, trong cả hai trường hợp thừa cân và thiếu cân, sự phát triển chiều cao đều bị kìm hãm. Hãy giữ cho cân nặng ở mức độ lý tưởng để tạo điều kiện cho cơ thể cao hết chiều cao được quy định bởi di truyền.

Vận động: không vận động hoặc vận động quá nặng, quá sức đều khiến cơ thể không phát triển chiều cao đúng mức. Hãy vận động vừa phải và không gây những chấn thương. Có thể vận động thông qua những môn thể thao như: bơi lội, xà đơn xà kép, bóng chuyền, bóng rổ,… để có hiệu quả nhất.

Yếu tố sức khỏe: cơ thể phát triển chiều cao theo những giai đoạn “nước rút” nghĩa là phát triển nhanh, đột biến. Giả sử, khi cơ thể chuẩn bị bước vào giai đoạn “nước rút” này, chúng ta bị ốm nặng thì cơ thể sẽ trì hoãn hoặc thậm chí bỏ qua luôn giai đoạn này. Khi bị mất một vài hoặc toàn bộ các giai đoạn “nước rút” trong thời gian phát triển chiều cao, chúng ta sẽ không thể đạt được chiều cao lý tưởng. Đồng thời, một số loại thuốc – đặc biệt là thuốc chữa hen xuyễn – chứa hóa chất gây ức chế sự tăng trưởng của xương, làm hạn chế sự phát triển chiều cao.

Ngủ đủ giấc: cơ thể sẽ phát triển và tái tạo mô trong quá trình nghỉ ngơi đồng thời hóc-môn tăng trưởng của người (HGH) được sản xuất tự nhiên trong cơ thể, đặc biệt là trong giấc ngủ sâu.

4. Các giai đoạn phát triển chiều cao
 
Chiều cao chỉ tăng thêm với nam dưới 25 tuổi và nữ dưới 20 tuổi. Nghĩa là trong giai đoạn này, chúng ta có thể tác động đến sự phát triển chiều cao. Nhưng cũng có những giai đoạn mà chiều cao phát triển nhanh hơn hẳn. Đó là những giai đoạn sau:
 
Thời kỳ bào thai: đặc biệt là 6 tháng cuối của thai kỳ
Giai đoạn trẻ từ 0 – 5 tuổi
Giai đoạn dậy thì 13-14 tuổi
Việc chăm sóc cơ thể đầy đủ đúng mức trong những giai đoạn này sẽ tạo điều kiện tăng chiều cao một cách hiệu quả.
 
Chiều cao của con người phụ thuộc không chỉ vào yếu tố di truyền mà còn cả nhiều yếu tố khác về môi trường, lối sống,… Tuy nhiên, không nên hiểu lầm như một số cách quảng cáo sản phẩm hiện nay. Hiểu đúng về cơ chế tác động đến chiều cao của từng yếu tố giúp chúng ta chủ động hơn trong việc khống chế sự phát triển này. Chúc các bạn thành công.
 

Minh Hằng
Theo  Khoa học 247

  
Đánh giá của bạn
Menu list